1. Thể chế: “Nút thắt của mọi nút thắt”

Thể chế không chỉ đơn thuần là khung khổ pháp lý mà còn được coi là "nút thắt của mọi nút thắt" đối với sự phát triển của khu vực kinh tế tư nhân.

Theo dữ liệu từ Diễn đàn Kinh tế Tư nhân Việt Nam (VPSF) 2025, có tới 40% doanh nghiệp khẳng định sự bất cập về pháp lý chính là rào cản hàng đầu. Thực trạng này bắt nguồn từ hệ thống "luật khung, luật ống", dẫn đến sự phụ thuộc quá mức vào các văn bản hướng dẫn dưới luật, tạo ra một "mê cung" thủ tục và gây ra sự chồng chéo giữa Luật Đất đai, Nhà ở và Đầu tư. Điều này khiến doanh nghiệp rơi vào trạng thái bất định, lo sợ rủi ro tuân thủ hơn là sợ khó khăn thị trường.

Đáng chú ý, giai đoạn 2024-2025 ghi nhận sự trỗi dậy của tâm lý "phòng thủ", đùn đẩy và né tránh trách nhiệm trong thực thi công vụ. Hiện tượng "trên nóng dưới lạnh" đã trở thành gánh nặng chi phí cơ hội khủng khiếp, khiến doanh nghiệp lỡ nhịp với thị trường toàn cầu. Tại phiên đối thoại VPSF 2026 ở Phú Thọ, ông Lưu Công Thành – Phó chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam đã nhấn mạnh rằng tầm nhìn về một nền kinh tế tự cường phải bắt đầu từ những thực tiễn kinh doanh sinh động tại địa phương. Ông khẳng định chìa khóa đột phá nằm ở việc “đồng kiến tạo và hợp lực công - tư”.

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Khắc Hiếu – Phó chủ tịch UBND tỉnh Phú Thọ cho rằng cần xây dựng hệ sinh thái thể chế minh bạch, ổn định để tạo dựng niềm tin, giúp doanh nghiệp yên tâm đầu tư lâu dài và đổi mới sáng tạo.

2. Điểm nghẽn tài chính: Nghịch lý “thừa tiền nhưng thiếu vốn”

Nếu thể chế được ví như hệ thần kinh thì vốn chính là dòng máu nuôi dưỡng cơ thể doanh nghiệp. Tuy nhiên, dữ liệu từ VPSF 2025 cho thấy một nghịch lý xót xa: hệ thống ngân hàng đang "thừa tiền" nhưng doanh nghiệp lại "thiếu vốn", với 35% đơn vị vẫn loay hoay tìm cách tiếp cận tín dụng. Rào cản lớn nhất nằm ở tiêu chuẩn tài sản đảm bảo quá khắt khe và hệ thống xếp hạng tín nhiệm chưa sát thực tế sản xuất.

Đặc biệt, các startup công nghệ dù sở hữu tài sản trí tuệ giá trị cao nhưng lại thiếu "sổ đỏ" để thế chấp theo lối truyền thống, khiến động lực từ các mô hình kinh tế mới bị kìm hãm. Bên cạnh đó, sự phát triển không tương xứng của thị trường vốn buộc khu vực tư nhân phải phụ thuộc tới hơn 70% vào vốn vay ngân hàng, dẫn đến rủi ro kép về nợ xấu và áp lực lãi suất biến động.

Để tháo gỡ mạch nghẽn này, tại diễn đàn VPSF 2026, bà Trần Bảo Châu – Giám đốc Chiến lược Tập đoàn Nagakawa đã hiến kế: “Ngân hàng Nhà nước và chính quyền cần thiết kế các gói lãi suất ưu đãi riêng, thấp hơn từ 2-3% dành riêng cho các công trình xanh, nhà máy xanh và khu dân cư xanh”. Đây được xem là đòn bẩy tài chính thực chất, giúp doanh nghiệp có đủ nguồn lực để đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe từ thị trường quốc tế và chuyển đổi xanh bền vững.

3. Logistics và hạ tầng: Gánh nặng chi phí vô hình

Năng lực cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam đang bị bào mòn bởi một "gánh nặng vô hình" mang tên chi phí logistics. Tại VPSF 2025, các chuyên gia chỉ ra rằng chi phí này hiện chiếm tới 16-20% GDP, cao hơn hẳn so với mức trung bình 10-12% của các nước trong khu vực. Nguyên nhân cốt lõi nằm ở hệ thống hạ tầng thiếu đồng bộ; dù trục cao tốc Bắc - Nam dần hoàn thiện, nhưng hạ tầng kết nối "dặm cuối", hệ thống cảng biển và kho bãi vẫn còn manh mún. Bên cạnh đó, những "chi phí gầm cầu" và phí hạ tầng cảng biển tại một số địa phương vẫn là nỗi ám ảnh, đẩy giá thành xuất khẩu lên cao và làm giảm lợi thế cạnh tranh trực tiếp với Thái Lan hay Indonesia.

Tại diễn đàn VPSF 2026, PGS-TS. Phạm Thị Thu Hường từ Đại học Hùng Vương (Phú Thọ) nhận định rằng nhiều dự án trọng điểm vẫn chưa đạt trạng thái “sẵn sàng đầu tư” do vướng mắc về quỹ đất sạch và quy trình giải phóng mặt bằng kéo dài. Điều này đòi hỏi Việt Nam phải quyết liệt giải bài toán hạ tầng tích hợp và đẩy mạnh chuyển đổi số trong kho vận. Nếu không nhanh chóng giảm thiểu các chi phí không chính thức và nâng cấp mạng lưới logistics, chúng ta sẽ bỏ lỡ "cơ hội vàng" từ làn sóng dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu.

4. Nghịch lý quy mô và năng lực quản trị

Một thực tế khách quan đang tồn tại là hơn 97% doanh nghiệp tư nhân Việt Nam hiện nay có quy mô nhỏ, siêu nhỏ hoặc là hộ kinh doanh. Sự hạn chế về tầm vóc này tạo ra một "nghịch lý quy mô": doanh nghiệp chưa kịp lớn đã vấp phải rào cản quản trị, khiến họ khó lòng đầu tư cho nghiên cứu và phát triển (R&D) hay tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu. Nhiều chủ doanh nghiệp dù dày dạn kinh nghiệm thực chiến nhưng lại thiếu hụt kiến thức quản trị hiện đại và kỹ năng quản trị rủi ro, dẫn đến tình trạng mô hình kiểu "gia đình" dễ dàng đổ vỡ trước các cú sốc thị trường.

Tại diễn đàn VPSF 2026, bà Vũ Thị Lệ Thủy – Giám đốc HTX 3T Nông sản Giao Phong (Phú Thọ) đã chỉ ra những rào cản thực tế kìm hãm sự bứt phá của các mô hình kinh tế địa phương. Dù các sản phẩm OCOP và du lịch trải nghiệm có nhu cầu thị trường rất lớn, nhưng vướng mắc pháp lý về đất đai – khi đất nông nghiệp chưa đủ điều kiện khai thác dịch vụ – đã khiến doanh nghiệp "lực bất tòng tâm". Điều này cho thấy nếu không giải quyết được bài toán liên kết và tháo gỡ nút thắt về tư duy quản lý đất đai, các doanh nghiệp nhỏ sẽ mãi loay hoay trong phân khúc gia công, giá trị thấp mà không thể vươn ra biển lớn

5. Chuyển đổi số và Kinh tế xanh: Áp lực từ “luật chơi” mới

Bước sang giai đoạn 2025-2026, chuyển đổi số và kinh tế xanh không còn là những lựa chọn mang tính xu hướng mà đã trở thành điều kiện sinh tồn đối với doanh nghiệp tư nhân. Tuy nhiên, dữ liệu từ VPSF 2025 cho thấy một thực tế đáng quan ngại khi khoảng 20% doanh nghiệp thừa nhận họ đang rơi vào tình trạng "lực bất tòng tâm" trước làn sóng này. Nguyên nhân chính bắt nguồn từ sự thiếu hụt trầm trọng nguồn nhân lực chất lượng cao trong các lĩnh vực then chốt như AI, bán dẫn và sự hạn hẹp về nguồn vốn đầu tư công nghệ.

Đặc biệt, "luật chơi" mới từ các thị trường quốc tế như cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của EU hay các tiêu chuẩn khắt khe từ Mỹ đang tạo ra áp lực "xanh hóa" khổng lồ lên quy trình sản xuất. Doanh nghiệp Việt Nam đang đứng trước bài toán khó khi vừa phải đảm bảo tăng trưởng, vừa phải nỗ lực giảm phát thải carbon nhưng lại thiếu hụt các cơ chế hỗ trợ tài chính xanh từ Chính phủ. Nếu không có sự bứt phá về công nghệ và chính sách đồng hành, đây sẽ trở thành "điểm nghẽn mới" khiến hàng hóa Việt bị loại khỏi các chuỗi giá trị cao cấp toàn cầu.

6. Lộ trình 2026: Từ “Nhận diện” đến “Giải tỏa”

Để đưa khu vực kinh tế tư nhân thực sự trở thành "đầu tàu" dẫn dắt tăng trưởng, lộ trình năm 2026 cần chuyển trạng thái từ "nhận diện" sang "giải tỏa" những cục máu đông đã tích tụ lâu ngày thông qua chiến lược ba trụ cột đột phá.

Trước hết, cải cách thể chế thực chất phải được coi là trọng tâm với tư duy xóa bỏ rào cản "không quản được thì cấm", thay vào đó là việc mạnh dạn áp dụng cơ chế Sandbox (khung quản lý thử nghiệm) cho các mô hình kinh doanh mới, đặc biệt trong lĩnh vực kinh tế số và tuần hoàn.

Song song đó, mạch máu tài chính cần được khơi thông bằng cách phát triển hệ thống xếp hạng tín nhiệm độc lập và đẩy mạnh vai trò của các quỹ bảo lãnh tín dụng, giúp doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs) thoát khỏi nỗi lo tài sản đảm bảo.

Cuối cùng, việc nâng cấp nội lực doanh nghiệp đòi hỏi Chính phủ phải đóng vai trò "bà đỡ" chiến lược, không để doanh nghiệp nội "tự bơi" mà phải chủ động kết nối họ vào chuỗi cung ứng của các tập đoàn đa quốc gia (FDI) để thúc đẩy chuyển giao công nghệ và quản trị hiện đại. Đây không chỉ là giải pháp ngắn hạn mà là nền tảng để kiến tạo một hệ sinh thái bền vững, giúp doanh nghiệp tự lớn mạnh và khẳng định bản sắc trong kỷ nguyên mới.

Thông điệp cốt lõi của năm 2026 là: “Tháo gỡ điểm nghẽn cho doanh nghiệp tư nhân không phải là đặc quyền dành cho họ, mà là bảo đảm an ninh kinh tế và tương lai thịnh vượng của quốc gia”. Như lời ông Nguyễn Ngọc Quân – Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ Phú Thọ: mục tiêu lớn nhất là để tiếng nói của doanh nghiệp được chuyển hóa thành những giải pháp thiết thực, đưa khu vực tư nhân trở thành bản sắc và sức mạnh nội sinh của một Việt Nam hùng cường.