1. Thể chế minh bạch và ổn định

Một trong những yêu cầu xuyên suốt từ cộng đồng doanh nghiệp là xây dựng môi trường đầu tư kinh doanh minh bạch, ổn định và dễ dự đoán. Thực tế cho thấy, nhiều rào cản hiện nay không nằm ở chủ trương mà ở khâu thực thi: thủ tục hành chính còn kéo dài, quy định thiếu nhất quán giữa các cấp, khiến doanh nghiệp mất thời gian và chi phí tuân thủ.

Đặc biệt, các doanh nghiệp sản xuất ngoài khu công nghiệp phản ánh việc điều chỉnh ngành nghề đầu tư còn phức tạp, có thể làm gián đoạn hoạt động sản xuất. Điều này đặt ra yêu cầu cải cách thể chế không chỉ theo hướng “cởi trói” mà còn phải đảm bảo tính liên thông và hiệu quả trong triển khai.

2. Tiếp cận nguồn lực

Một điểm nghẽn lớn khác là khả năng tiếp cận nguồn lực, đặc biệt là vốn và đất đai. Doanh nghiệp khởi nghiệp gặp khó khăn ngay từ giai đoạn đầu do thiếu khung pháp lý hỗ trợ và cơ chế bảo vệ rủi ro. Trong khi đó, doanh nghiệp nhỏ và vừa lại gặp trở ngại khi thích ứng với các chính sách mới như hóa đơn điện tử do hạn chế về năng lực quản trị.

Ở các lĩnh vực như khai thác tài nguyên hay đầu tư công, doanh nghiệp còn đối mặt với rào cản về tín dụng, định giá tài sản và tình trạng giải ngân chậm. Những vấn đề này cho thấy cải cách thể chế cần đi kèm với các công cụ tài chính và cơ chế hỗ trợ thực chất, thay vì chỉ dừng ở định hướng

3. Cần hành lang pháp lý cho đổi mới sáng tạo

Trong bối cảnh Nghị quyết 68 xác định kinh tế tư nhân là lực lượng tiên phong trong đổi mới sáng tạo, nhu cầu về một hành lang pháp lý phù hợp đang trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Tại diễn đàn, nhiều doanh nghiệp đề xuất cần có cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox), cho phép triển khai các mô hình kinh doanh mới trong một phạm vi nhất định trước khi áp dụng rộng rãi.

Hiện nay, sự thiếu hụt các quy định pháp lý phù hợp đang trở thành rào cản lớn đối với quá trình chuyển đổi số và chuyển đổi xanh. Doanh nghiệp không chỉ đối mặt với chi phí đầu tư lớn mà còn phải cân nhắc rủi ro pháp lý khi triển khai những mô hình chưa được luật hóa đầy đủ. Điều này dẫn đến tâm lý thận trọng, thậm chí trì hoãn đổi mới trong khi thị trường đang thay đổi nhanh chóng.

Ngoài ra, các doanh nghiệp cũng cho rằng cần có cơ chế bảo vệ cho hoạt động thử nghiệm, đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ, nơi rủi ro là yếu tố tất yếu của sáng tạo. Một thể chế linh hoạt, chấp nhận “thử và sai có kiểm soát” sẽ là nền tảng quan trọng để thúc đẩy đổi mới sáng tạo thực chất.

4. Kết nối thị trường và chuỗi giá trị

Một vấn đề nổi bật khác được chỉ ra là sự hạn chế trong khả năng kết nối thị trường và tham gia chuỗi giá trị của doanh nghiệp địa phương. Dù có tiềm năng và sản phẩm đạt tiêu chuẩn, nhiều doanh nghiệp vẫn gặp khó khi tiếp cận hệ thống phân phối hiện đại hoặc tham gia chuỗi cung ứng của các tập đoàn lớn.

Khoảng cách về tiêu chuẩn, năng lực quản trị và thiếu cơ chế hỗ trợ kết nối đang khiến doanh nghiệp nội địa bị “đứng ngoài cuộc chơi” ở những phân khúc giá trị cao. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh mà còn hạn chế khả năng nâng cấp chuỗi giá trị của nền kinh tế.

Trong lĩnh vực nông nghiệp, sản phẩm OCOP dù đạt tiêu chuẩn nhưng đầu ra thiếu ổn định, phụ thuộc nhiều vào thương lái. Điều này phản ánh sự thiếu đồng bộ giữa chính sách sản xuất và chính sách thị trường. Tương tự, ngành du lịch với đặc thù mùa vụ cao khiến doanh nghiệp gặp khó trong việc duy trì nhân sự và nâng cao chất lượng dịch vụ.

Những thực tế này cho thấy cải cách thể chế cần mở rộng sang cả khía cạnh phát triển thị trường, bao gồm cơ chế kết nối cung – cầu, hỗ trợ doanh nghiệp tham gia chuỗi giá trị và xây dựng hệ sinh thái phân phối bền vững.

5. Từ “tháo gỡ” sang “đồng kiến tạo”

Điểm mới của VPSF 2026 là sự chuyển dịch tư duy: từ đối thoại để tháo gỡ khó khăn sang đồng kiến tạo chính sách. Chính quyền địa phương không chỉ lắng nghe mà còn cam kết xử lý trực tiếp nhiều vướng mắc, đồng thời tiếp thu các đề xuất dài hạn để hoàn thiện thể chế ở cấp cao hơn.

Phát biểu tại diễn đàn, Nguyễn Khắc Hiếu nhấn mạnh việc lấy sự phát triển của doanh nghiệp làm thước đo hiệu quả điều hành. Trong khi đó, Lưu Công Thành cho rằng “đồng kiến tạo” và “hợp lực công – tư” chính là chìa khóa để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng bền vững.

Sự chuyển đổi này cho thấy một kỳ vọng mới: thể chế không chỉ là “khung quản lý”, mà phải trở thành “nền tảng đồng hành”, nơi Nhà nước và doanh nghiệp cùng tham gia kiến tạo môi trường phát triển dài hạn.

Kết luận: Từ những vấn đề được nêu ra tại diễn đàn, có thể thấy doanh nghiệp tư nhân không chỉ cần “cởi trói”, mà cần một hệ sinh thái thể chế hoàn chỉnh: minh bạch hơn, linh hoạt hơn và thực chất hơn. Đó là nơi chính sách không chỉ phản ứng với khó khăn, mà chủ động dẫn dắt phát triển. Cải cách thể chế, vì thế, không còn là lựa chọn, mà là điều kiện tiên quyết để khu vực kinh tế tư nhân thực sự trở thành động lực tăng trưởng trong giai đoạn mới.