Áp lực kép: Số hóa và xanh hóa
Điểm đáng chú ý từ diễn đàn năm nay là sự đồng thuận cao giữa các nhà hoạch định chính sách và doanh nghiệp về việc “áp lực kép” đang ngày càng gia tăng. Nếu như giai đoạn trước, doanh nghiệp tập trung vào tối ưu chi phí và mở rộng thị trường, thì hiện nay họ buộc phải đồng thời theo đuổi hai mục tiêu: nâng cao năng lực số và đáp ứng tiêu chuẩn môi trường.
Theo nhiều tham luận tại diễn đàn, hơn 70% doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs) tại Việt Nam vẫn đang ở giai đoạn đầu của chuyển đổi số, trong khi đó các yêu cầu về phát thải, truy xuất nguồn gốc, và tiêu chuẩn ESG (môi trường - xã hội - quản trị) ngày càng trở nên khắt khe, đặc biệt từ các thị trường xuất khẩu lớn như EU và Mỹ. Điều này tạo ra một khoảng trống chuyển đổi khiến nhiều doanh nghiệp rơi vào trạng thái mắc kẹt; khi không chuyển đổi thì mất thị trường, nhưng chuyển đổi thì lại thiếu nguồn lực.
Tái cấu trúc - bài toán không thể trì hoãn
Một trong những thông điệp xuyên suốt tại Diễn đàn Kinh tế Tư nhân Việt Nam 2026 là doanh nghiệp không thể chỉ “chắp vá” các giải pháp công nghệ mà cần tái cấu trúc toàn diện. Điều này bao gồm từ mô hình vận hành, chuỗi cung ứng, đến chiến lược sản phẩm và quản trị dữ liệu. Các chuyên gia nhấn mạnh rằng chuyển đổi số thực chất là quá trình tái định nghĩa doanh nghiệp. Ví dụ, trong ngành sản xuất, việc áp dụng IoT (Internet vạn vật) không chỉ giúp giám sát dây chuyền mà còn tối ưu hóa tiêu thụ năng lượng, từ đó giúp giảm phát thải. Trong lĩnh vực nông nghiệp, dữ liệu lớn Big Data và AI có thể hỗ trợ truy xuất nguồn gốc và tối ưu hóa tài nguyên, đáp ứng các tiêu chuẩn xanh ngày càng khắt khe.
Tuy nhiên, tái cấu trúc không đơn thuần là vấn đề công nghệ. Nó kéo theo thay đổi về tư duy lãnh đạo, văn hóa doanh nghiệp và năng lực nhân sự. Một khảo sát được công bố tại diễn đàn cho thấy gần 60% doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc đào tạo nhân lực đáp ứng yêu cầu chuyển đổi kép.
Chi phí chuyển đổi: Rào cản lớn nhất
Một thực tế không thể phủ nhận là chi phí đang trở thành rào cản lớn nhất đối với doanh nghiệp, đặc biệt là SMEs. Đầu tư vào công nghệ số, hệ thống quản trị thông minh hay giải pháp tiết kiệm năng lượng đều đòi hỏi nguồn vốn lớn, trong khi khả năng tiếp cận tài chính của doanh nghiệp tư nhân còn hạn chế.
Tại Diễn đàn Kinh tế Tư nhân Việt Nam 2026, nhiều doanh nghiệp phản ánh rằng các chính sách hỗ trợ hiện nay vẫn còn phân tán và chưa đủ mạnh để tạo động lực. Ví dụ, các gói tín dụng xanh chưa thực sự dễ tiếp cận, trong khi thủ tục hành chính còn phức tạp. Điều này khiến không ít doanh nghiệp “chùn bước” trước các kế hoạch chuyển đổi. Bên cạnh đó, việc thiếu các tiêu chuẩn thống nhất về đo lường phát thải và hiệu quả chuyển đổi cũng khiến doanh nghiệp gặp khó trong việc đánh giá và báo cáo. Điều này đặc biệt quan trọng khi các đối tác quốc tế ngày càng yêu cầu minh bạch hóa dữ liệu ESG.
Cơ hội từ chuyển đổi: Không chỉ là chi phí
Dù đối mặt với nhiều thách thức, các chuyên gia tại diễn đàn cũng nhấn mạnh rằng chuyển đổi số gắn với chuyển đổi xanh không chỉ là chi phí mà còn mở ra cơ hội lớn. Doanh nghiệp đi trước trong quá trình này có thể gia tăng lợi thế cạnh tranh, tiếp cận các thị trường cao cấp và nâng cao giá trị thương hiệu.
Thực tế cho thấy nhiều doanh nghiệp Việt Nam đã bắt đầu gặt hái thành công khi áp dụng mô hình sản xuất xanh kết hợp công nghệ số. Việc tối ưu hóa năng lượng, giảm lãng phí và nâng cao hiệu suất không chỉ giúp giảm chi phí dài hạn mà còn đáp ứng các yêu cầu khắt khe từ đối tác quốc tế. Ngoài ra, xu hướng tiêu dùng bền vững đang gia tăng nhanh chóng, đặc biệt trong thế hệ trẻ. Điều này tạo ra một thị trường mới cho các sản phẩm và dịch vụ thân thiện với môi trường, mở ra cơ hội tăng trưởng cho doanh nghiệp nếu biết tận dụng.
Vai trò của chính sách và hệ sinh thái hỗ trợ
Một điểm nhấn quan trọng tại Diễn đàn Kinh tế Tư nhân Việt Nam 2026 là vai trò của Nhà nước trong việc tạo lập môi trường thuận lợi cho chuyển đổi. Các chuyên gia đề xuất cần xây dựng một hệ sinh thái hỗ trợ đồng bộ, bao gồm tài chính, đào tạo và hạ tầng số. Cụ thể, cần có các chính sách tín dụng ưu đãi dành riêng cho chuyển đổi xanh và số, đồng thời đơn giản hóa thủ tục để doanh nghiệp dễ tiếp cận. Bên cạnh đó, việc phát triển các nền tảng số dùng chung có thể giúp giảm chi phí đầu tư ban đầu cho SMEs. .
Ngoài ra, hợp tác công - tư cũng được xem là chìa khóa để thúc đẩy quá trình này. Các tập đoàn lớn có thể đóng vai trò dẫn dắt, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ trong chuỗi cung ứng nâng cao năng lực số và đáp ứng tiêu chuẩn xanh.
Doanh nghiệp cần làm gì để không bị “bỏ lại phía sau”?
Từ những thảo luận tại diễn đàn, có thể thấy rõ ràng doanh nghiệp không còn nhiều thời gian để chần chừ. Việc đầu tiên cần làm là xây dựng chiến lược chuyển đổi tích hợp, trong đó chuyển đổi số và chuyển đổi xanh phải được đặt trong cùng một lộ trình. Doanh nghiệp cũng cần ưu tiên các giải pháp có tác động nhanh và chi phí hợp lý, thay vì đầu tư dàn trải. Ví dụ, số hóa quy trình quản lý năng lượng hoặc áp dụng các công cụ phân tích dữ liệu đơn giản có thể mang lại hiệu quả rõ rệt trong thời gian ngắn. Bên cạnh đó, việc nâng cao năng lực nhân sự là yếu tố then chốt. Doanh nghiệp cần đầu tư vào đào tạo và thu hút nhân tài, đồng thời xây dựng văn hóa đổi mới sáng tạo để thích ứng với sự thay đổi liên tục của thị trường.
Chuyển đổi số để hướng tới nền kinh tế xanh không chỉ là xu hướng mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc trong bối cảnh hiện nay. Những thông điệp từ Diễn đàn Kinh tế Tư nhân Việt Nam 2026 cho thấy rõ rằng áp lực tái cấu trúc đang ngày càng gia tăng, nhưng đồng thời cũng mở ra cơ hội lớn cho những doanh nghiệp dám thay đổi. Trong cuộc đua này, doanh nghiệp nào chậm chân sẽ đối mặt với nguy cơ bị loại khỏi chuỗi giá trị toàn cầu. Ngược lại, những doanh nghiệp tiên phong trong chuyển đổi kép, vừa số hóa, vừa xanh hóa sẽ là lực lượng dẫn dắt tăng trưởng trong giai đoạn mới của nền kinh tế.
